|
Wat sin eigentlich Morpheme?
von Christa Bhatt
(Infoheft Akademie för uns kölsche Sproch, Nov. 2002 - April 2003, S. 26)
Eigentlich sin dat Bedeutungsenheite vun jeder Sproch, alsu och vum Kölsch. Et gitt ene ganze Haufe vun denne Dinger, denne Morpheme:
Die Morpheme, die ganz allein e Wood sin, die sin "monomorphemisch" un heiße üvvrigens "freie Morpheme", suzosage de Singles unger de Morpheme. Und die Wööder, die us bloß esu einem freie Morphem bestonn, nennt mer "Simplizia". Also zom Beispill "Minsch". Bei Verbe es dä Verbstamm bloß dann e frei Morphem, wann dä Stamm genauesu ussüht wie dä Imperativ, alsu zom Beispill: schriev. Ävver nit: gonn, denn dä Imperativ em Kölsche heiß jo "gangk!". Die Verbstämm "les-" un "ess-" sin im Deutsche kein freie Morpheme, weil et jo "lies!" un "iss!" heiß. Em Kölsche ävver wohl. Üvvrigens sin all Adverbie un och all Partikelwööder frei. Die glöckliche!
Un dann gitt es och noch gebungene Morpheme. Die ärm Biester dörfe nie allein stonn. Dat sin de Opportuniste, die sich üvverall aanpasse, also die, die bloß glöcklich sin, wenn se en ener Beziehung levve, die Deppe! Alsu gemeint sin de Affixe (de Präfixe un de Suffixe un de Zirkumfixe). Nää, nit de "Zirkusfixe", de "ZirkuMfixe". Dat es esu jet wie GE_länd_E. Die zirkuliere zwar och wie em Zirkus öm dat Stammmorphem eröm, ävver dat Wood kütt bestemmp us em Lateinische un meint, dat ei Stöck vürre steiht un e ander Stöck hinge. Un meddendren steiht dat Stammmorphem. Die künnt mer eigentlich och "Sandwich-Morpheme" nenne. Englisch es de Lück doch vill geläufiger als wie Latein. Oder wat meint Ehr?
Un nit ze vergesse de Fugenmorpheme. Och ald ens "Fugenspaltenmorpheme" genannt.
Un dann gitt es och noch ganz usgeflippte Dinger: de unikale Morpheme. Esu jet gitt et jo och bei de Minsche. Sugar vill mih wie bei de Morpheme. Dat litt secher dodran, dat de Morpheme noch nit esu emanzipiert sin wie de Minsche. Do gitt es noch nit esu vill Ussteiger. Die unikale Morpheme sin bloß high un aangedröhnt un han üvverhaup kein Bedeutung. Die däte och nit richtig unger dä traditionelle Morphembegreff falle. Gemeint sin esu Dinger wie HIMbeere, BROMbeere, SCHORNstein, un esu wigger.
Ävver de allerschönste Morpheme üvverhaup dat sin de Nullmorpheme. Die han nämlich all en Tarnkapp aan. Die süht mer gar nit. Ävver do sin se trotzdäm. Ich wör och manchmol gään e Nullmorphem (alsu nit bloß en Null). Dann dät ich ens bei bestemmte Lück mit minger Tarnkapp Müüsche spille. Dat wör secher ärg interessant, wat mer do esu all erfahre dät. Wat de Lück esu üvver eine schwaade. Mi Lieblingsmorphem es et Nullmorphem.
|